wtorek, 3 lipca 2012

Nowe książki na półce / New books on the shelf


Za nami prawdziwe igrzyska, więc czas najwyższy wrócić do starych zajęć i obowiązków.Tak się miło złożyło, że ostatnio trafiły do mnie prawie jednocześnie dwie nowe książki związane z historią starożytnej wojskowości, na które czekałem już od pewnego czasu.

Pierwsza książka to wznowienie sprzed ponad 25 lat pracy profesora J. F. Lanzeby „The Spartan Army” wydanej przez Wydawnictwo Pen and Sword Military w 2012 roku. Niestety z przykrością muszę stwierdzić to wydawnictwo absolutnie nie trzyma się terminów wydań, pomimo, że zbiera zamówienia i płatności przed sprzedażą. Książkę zamówioną i zapłaconą w grudniu zamiast otrzymać w styczniu otrzymałem z ponad pół rocznym opóźnieniem. To by było na tyle mojego marudzenia. Książka, mimo, że cenowo jest droższa niż polskie podobne tematycznie wydawnictwa to jakościowo zdecydowanie przewyższa nasze produkcje. Minusem niewątpliwie jest mała ilość ilustracji, słaba jakość zdjęć, ale wynika to prawdopodobnie z tego, że jest to praca naukowa i wydana w czasach, gdy do ilości i jakości schematów i rysunków oraz jakości zdjęć nie przywiązywano zbyt wielkiej uwagi.

Książka mimo upływu tylu lat od jej wydania nadal jest podstawową pracą z zakresu wojskowości starożytnej Sparty, a tezy w niej zawarte, chociaż kontrowersyjne często przytaczane są w pracach młodszych autorów między innymi i poniżej recenzowanej książce Witolda Biernackiego. Temat poruszany w książce wcale nie jest prosty. Na potwierdzenie tego warto tu zacytować naszego rodzimego specjalistę od historii starożytnej Sparty, prof. R. Kuleszę:

„Choć Sparta przeszła do historii jako potęga wojskowa, zaskakująco mało wiemy o jej armii. Sprawa struktury organizacyjnej armii spartańskiej należy do najbardziej skomplikowanych zagadnień” „SPARTA w V – IV wieku p.n.e.” Wydawnictwo MADA Warszawa 2003 r.

Co jest takiego interesującego w pracy prof. Lanzeby, że mimo upływu tylu lat jest w dalszym ciągu dla czytelnika atrakcyjnym i interesującym dziełem. Oczywiście niewątpliwie doskonałe i dogłębne studium historyczne armii spartańskiej, jakim jest jego dzieło oraz  analiza wielu kampanii i bitew (w tym i bitwy pod Leuktrami), ale również duży sceptycyzm w stosunku do źródeł i często własna odmienna ich interpretacja. I tak Lanzeby uważa, że armia spartańska opisywana przez Tukidydesa w związku z bitwą pod Mantineją była zorganizowana tak samo jak w czasach Ksenofonta a jej zdolności mobilizacyjne były dwa razy większe niż się powszechnie przyjmuje, co zresztą stara się sensownie uzasadnić.

Mam nadzieję, że książka ta nie tylko posłuży mi w poszerzeniu własnej wiedzy, ale będzie również przydatna podczas pisania kolejnych tekstów.

Druga książka dużo bardziej wyczekiwana przeze mnie to praca Witolda Biernackiego „Wojna beocka 379 – 371 p.n.e. Koniec hegemoni Sparty.” wydana w serii Bitwy / Taktyka przez Wydawnictwo inforteditions Zabrze – Tarnowskie Góry 2012.

Większość polskich publikacji historycznych z zakresu wojskowości starożytnej Grecji skupia się na czasach wojen perskich oraz wojny peloponeskiej lub na okresie podbojów Aleksandra Wielkiego, I tak w zakresie wojskowości starożytnej Greków w V wieku wydano w ostatnich latach kilkanaście prac, między innymi takie jak:
- W. Biernacki „Ajgospotamoj 405 p.n.e.” Zabrze 2006
- B Szubelak „Hoplita grecki VII – V w p.n.e. Studium bronioznawcze” Zabrze 2007,
- G. Lach „Sztuka wojenna starożytnej Grecji. Od zakończenia wojen perskich do wojny korynckiej” Zabrze 2008,

Do tego dochodzą wydawane ostatnio w języku polskim książeczki wydawnictwa Osprey oraz inne publikacje historyczne. Podobnie ma się rzecz z ilością publikacji związanych z czasami podbojów Aleksandra Wielkiego.

W związku z powyższym w świadomości dużej części osób interesujących się historią wojskowości funkcjonują dwa niezależne pojęcia greckiej „ars belli” ten klasyczny z falangą greckich hoplitów charakterystyczną dla wojen perskich i ten z czasów Aleksandra z głębszą falangą macedońską wyposażoną w sarissy. Tak się jednak składa, że okres IV wieku to najbardziej burzliwy czas w rozwoju greckiej sztuki wojennej czas powstawania pierwszych dzieł naukowych z zakresu wojskowości i strategii. Właśnie ten intensywny rozwój militarny spowodował, że pod koniec IV wieku państwa z obszaru kultury helleńskiej obejmowały większą część basenu morza śródziemnego i sięgały do granic Indii. Mimo, iż rozszerzenie granic kultury helleńskiej było związane głównie z podbojami Aleksandra Wielkiego to należy pamiętać, że jego armia powstawała i ewoluowała w czasach rządów Filipa II, jej rozwój zapoczątkowały zmiany w wojskowości, jakie miały miejsce w pierwszej połowie IV wieku właśnie w okresie wojen beockich, których kulminacją były bitwy pod Leuktrami i Mantineją.

Do sztuki wojennej z pierwszej połowy IV wieku p.n.e. nawiązują dwie świetne publikacje:
- S. Sprawski „Tessalia, Tessalowie i ich sąsiedzi” Kraków 2009, oraz
- J. Rzepka „Cheroneja” Warszawa 2011.

Na tym tle nowa książka W Biernackiego jest pozycją, która po części wypełnia tę lukę wydawniczą. Jednocześnie uwidacznia jak trudnego zadania podjął się historyk skoro większość publikacji stara się omijać zręcznie ten okres wojskowości.

Książka wydana w typowej dla Infronteditions skromnej szacie graficznej i miękkich okładkach, dzięki czemu cena publikacji jest niska. W książce mimo skromnej jakości edytorskiej udało się umieścić kolorowe rysunki pojedynczych żołnierzy charakterystycznych dla danej formacji wykonanych przez V. Vuksić. Na rysunkach sporo hoplitów peltaści, psiloi natomiast zupełny brak jazdy. W książce jest też sporo dwukolorowych schematów i map kampanii.

Książka ma około 180 stron, napisana jest zwięźle, dzięki czemu czyta się szybko a akcja toczy się wartko. Poszczególne rozdziały opisują kolejne kampanie, jakie złożyły się na wojnę beocką toczoną w latach 379 – 371 p.n.e. Prolog wprowadza nas w świat greckiej polityki zaraz po wojnie korynckiej zakończonej pokojem Antalkidasa w 387r p.n.e. a następnie krok po kroku ukazuje kolejne próby podporządkowania sobie greckich polis przez Spartę. Czasami w książce brak jest głębszego politycznego odniesienia do poszczególnych kampanii. Wojna to jedynie kontynuacja polityki tylko innymi metodami. Same kampanie opisane są bardzo czytelnie i obrazowo, co znając słabość źródeł, problemy z chronologią nie było rzeczą łatwą. Pod tym względem jedno z głównych źródeł, czyli dzieła Ksenofonta nigdy nie dorównają „Wojnie peloponeskiej” Tukidydesa.

Kulminacyjnym punktem książki jest kampania spartańska w Beocji z roku 371 p.n.e. zakończona wielkim zwycięstwem Teban pod wodzą Epominondasa w bitwie pod Leuktrami. Bitwa ta jest dosyć dokładnie opisana i zajmuje prawie połowę całej publikacji.

Leuktry w wersji wargamingowej - skala 15mm


Ciekawym nawiązaniem do tematu książki jest dodatek aneks nr 1 „Falanga przeciw falandze”, gdzie autor prezentuje większość jak nie wszystkie znane mu teorie na temat walki w szyku falangi hoplickiej. Nie od dziś wiadomo, że to co wygląda na proste na poziomie ogólności, przy analizie szczegółów już takie proste nie jest i nie dotyczy to starć jedynie greckiej falangi, czy macedońskiej, a większości jednostek na przestrzeni wieków.

Następnym dodatkowym bonusem jest aneks zawierający tłumaczenie na język polski wszystkich starożytnych opisów bitwy, które przetrwały do naszych czasów.   

Bez wątpienia jest to książka godna polecenia wszystkim, którzy interesują się historią starożytną. Jest też pierwszą tak kompletną publikacją w języku polskim dotycząca bitwy pod Leuktrami. Bardzo się cieszę, że autorowi udało się w końcu wydać dzieło i że mimo zapowiedzi zakończenia pracy pisarskiej w tematach starożytnych będzie kontynuował prace nad dalszą częścią wojny beockiej do bitwy pod Mantineją. 

wtorek, 24 kwietnia 2012

Agesilaos II i wyprawa wojenna do Azji Mniejszej Agesilaos II and his military expedition to Asia Minor

In 396 BC, under the mask of independence of Greek cities in Asia, Agesilaos II marched out to Asia Minor in the van of an army of 2000 neodamodes and 6000 allies. In Ephesus he joined forces with army stationed in Asia composed of about 6000 veterans of the “ten thousands” campaign in Persia. The Spartan king had an army almost comparable to that of Alexander the Great, who conquered Persia several tens years later. The only thing he lacked was a huge amount of trained cavalry.
Agesilaos II set out from Ephesus for a plundering campaign to Caria, then turned back and reached Daskyleion in Phrygia. Lack of regular cavalry kept him from equal combat with Persian satrap’s army. The king spent winter near Ephesus, where he was occupied with training and arming his army. Thanks to his own invention he managed to gather and train a considerable amount of cavalrymen.
W roku 396 p.n.e. pod pozorem obrony niezależności miast greckich w Azji król Spartan Agesilaos II wyruszył do Azji Mniejszej na czele 2000 neodamodów oraz 6000 sojuszników. W Efezie połączył się z wojskami stacjonującymi w Azji w skład, których wchodziło około 6000 weteranów z wyprawy „dziesięciu tysięcy” do Persji. Spartański król posiadał armię prawie porównywalną do tej, z którą podbił Persję kilkadziesiąt lat później Aleksander Wielki. Jedyne, czego brakowało mu w armii a czym dysponował Aleksander to duża ilość wyszkolonej konnicy.
Z Efezu wyruszył na wyprawę łupieszczą, do Karii  a następnie zawrócił i dotarł aż do Daskyleion we Frygii Nadmorskiej. Brak dużej ilości kawalerii uniemożliwiał mu nawiązanie równorzędnej walki z armią perskiego satrapy. Zimę spędził w okolicach Efezu, gdzie zajął się szkoleniem i uzbrojeniem swojej armii. Dzięki własnej inwencji udało mu się zebrać i wytrenować sporą ilość kawalerii.

The next campaign set out for Lidia. in the spring of 395 BC. After a few days the army reached the river Pactolus near Sards, the capital city of Lydia. It was where Agesilaos II defeated Persian satrap, Tissaphernes. There are some ancient descriptions of the battle itself: Xenophon’s, Diodorus Sicilus’ and in Hellenica Oxyrhynchia. The Xenophon’s description differs significantly from the others. Until now the relation of Xenophon, as an eye-witness, was more respected than that of Diodorus Sicilus – but Hellenica Oxyrhynchia is more conformable with Diodorus on that subject.
Diodorus says that Tissaphernes had substantial cavalry forces and peltasts even more. When the barbarian army was attacking the rear of his army, Agesliaos decided  to use a stratagem. At night he ordered 1400 of his soldiers under the command of Xenocles to hide in the wood. In the morning he moved with his army, passed the wood. When the enemy attacked, Agesilaos’s army turned back, and attacked his front. At the same time he gave a signal for his hidden soldiers to attack the rear of the enemy’s disoriented army.  Agesilaos defeated Persian army, took captives and captured its camp. The Great Persian King tired of his satrap’s lack of success decided to deprive Tissaphernes his leadership and behead him.

Sardes, Gymnasjon - ruiny stolicy Lidii. Copyright: Burak Oktenli

Na wiosnę 395 roku p.n.e. kolejna wyprawa ruszyła w głąb Lidii. Po kilku dniach armia dotarła nad rzeką Paktolos (Pactolus) w pobliżu stolicy Lidii, Sardes, gdzie król pokonał w bitwie wojska perskiego satrapy, Tissefernesa. Opisów bitwy (pod warunkiem, że jest to ta sama bitwa) jest kilka w dziełach starożytnych: u Ksenofonta oraz u Diodora Sycylijskiego i w Hellenica Oxyrhynchia. Opis Ksenofonta mocno różni się od pozostałych. Dotąd opierano się bardziej na relacji naocznego świadka wydarzeń, czyli Ksenofonta niż późniejszej relacji Diodora Sycylijskiego. Jednak Hellenica Oxyrhynchia jest bardziej zgodna z Diodorem.
Diodor Sycyliski pisze, że Tissefernes miał bardzo duże siły  jazdy i jeszcze więcej peltastów. Kiedy armia barbarzyńców atakowała tyły armii spartańskiej, Agesialos zdecydował się zastosować podstęp wobec wroga. W nocy ukrył w gęstym zagajniku 1400 żołnierzy pod dowództwem Ksenoklesa. Kiedy rano ruszył naprzód ze swoją armią wolno minął zagajnik w którym była zasadzka. Kiedy nieprzyjaciel zaatakował jego tyły zrobił nagły zwrot w tył armią i zaatakował go od przodu. Jednocześnie dał sygnał i żołnierze wypadli z zasadzki na tyły zdezorientowanego wroga. Agesilaos pobił wojska perskie, a w pościgu zabił wielu z nich, wziął również wielu jeńców oraz zdobył obóz wroga. Wielki Król zmęczony brakiem sukcesów swojego satrapy pozbawił go dowództwa i głowy.
In the autumn the new Lydia’s satrap, Tithraustes, called a truce and persuaded Agesilaos to set out to Phrygia. The Spartan went to Paphlagonia where he allied king Otys, who appointed 1000 cavalrymen and  2000 peltast to support Agesilaos’s army. Greek soldiers spent winter in Phrygia. They managed to astonish and plunder satrap Pharnabazus’ camp.
At the same time there came into existence an anti-Spartan coalition thanks to Thebes, Corinth, Athens and Argos and Persian gold. It was the beginning of a new civil-war called “coryntian” in Greece.
Agesilaos was ordered to come back to Greece in order to support symmachia’s military actions. Apart from infantry, he took a part of very well trained and armed cavalry. The army got to Europe probably through the most narrow point of Hellespont near Abydos, and went towards central Greece through the same way Xerkses with his army had invaded Greece.
Jesienią zawarł rozejm z nowym satrapą Lidii Titraustesem i za jego namową wyprawił się do Frygii. Dotarł ze swoją armią do Paflagoni, gdzie sprzymierzył się z królem Otysem. Otys wspomógł armie Agesilaosa 1000 jezdnych i 2000 peltastów. Zimę z całą armią spędził we Frygii. Tutaj udało mu się zaskoczyć i złupić obóz satrapy Farnabazosa.
W tym samym czasie dzięki perskim zabiegom dyplomatycznym w Helladzie i perskim darejkom powstała anty spartańska koalicja państw greckich na czele, której stanęły Teby, Korynt i Ateny i Argos. W Grecji rozpoczęła się nowa wojna zwana „koryncką”.
Agesilaos dostał rozkaz powrotu do Grecji, aby wspomóc działania wojenne symmachii. Oprócz piechoty zabrał ze sobą część świetnie wytrenowanej i uzbrojonej kawalerii. Armia przeprawiła się do Europy prawdopodobnie w najwęższym miejscu Hellespontu koło Abydos i ruszyła w stronę centralnej Grecji tą samą drogą, którą kiedyś wkraczał do Grecji ze swoją perską armią Kserkses.
Agesilaos II i jego armia nad brzegiem Hellespontu

During the march through Thracia the majority of tribes behaved neutrally. Only Trallians demanded a fee for safe passage through their lands. Agesilaos denied and defeated them in battle. In Amphipolis the Spatran  got to know about Spartan victory of Nemea.
The next part of the road led through Macedonia. Agesilaos, who was afraid of Macedonian choice cavalrymen, decided to put his cavalry into formation, and its rear supported by beasts of burden seated by infantry (in order to make an impression that his force is much bigger). Such a trick gave him a safe passage through Macedonia.
Thessaly seemed to be the most difficult to pass through. It allied Beotians after Spartan loss in the battle of Haliartos, where Lysander was killed. Deputies sent to Larissa were imprisoned. The only way left was to get through these lands by force. The army was moving in sqares formation, in the core of which there were supply columns full of loot.  The front and rear of the column was secured by cavalrymen.
The Thessalians made it difficult for the Spartans to advance by attacking the rear of the column. Agesilaos even decided to move all his cavalry to protect the endangered part of his army. It was on Thracian border  between Pras and Narthakion where a battle took place.  Famous for its skills Thessalian cavalry commanded by a Forsalian leader called Polycharmos attacked rear guard of Spartan army. Almost at once  heavy infantry supported Spartan cavalry. Seeing this the Thessalians withdrew. Then Agesilaos attacked them with his infantry and cavalry, but it soon became obvious that it would not be enough to win.  That is why he decided to take all his cavalry including his body-guard and attack fiercely the rear of the enemy. All the Spartan forces smashed the Thessalians. It was one of the most spectacular usages of Saprtan cavalry.  Agesilaos was very proud of his victory over the best Greek cavalry. The battle itself resulted in the beginning of decline of Aleadae’s rule over Thessaly, which caused a confusion in Greece for several years.
Podczas marszu przez Trację większość plemion zachowywała się neutralnie. Jedynie trackie plemię Trallianów zażądało opłaty za wolne przejście armii przez ich ziemie. Agesilaos odmówił i pobił ich w bitwie. W Amfipolis dowiedział się o zwycięstwie Spartan pod Nemeą.
Dalsza droga wiodła przez Macedonię. Agesilaos, który obawiał się wyborowej jazdy Macedońskiej ustawił swoją jazdę a na jej tyłach kazał obsadzić piechotą większość jucznych zwierząt tak, aby stworzyć wrażenie, że jego kawaleria jest liczniejsza niż w rzeczywistości. Podstęp taki sprawił, że nieprzyjaciel nie odważył się na stoczenie bitwy.
Najtrudniejsze wydawało się przejście przez Tessalię. Ta sprzymierzyła się z Beotami po rozbiciu Spartan i śmierci Lizandra w bitwie pod Haliartos. Wysłanych do Larissy przez króla posłów uwięziono. Agesilasowi pozostało tylko utorować sobie drogę siłą. Armia poruszała się ustawiona w czworoboki, wewnątrz których znajdowały się pełne łupów tabory. Przód i tył kolumny ubezpieczany był przez jazdę.
Tessalowie utrudniali marsz atakami na tyły kolumny. Agesilaos zdecydował się nawet przesunąć całą kawalerię aby osłaniała tyłu jego armii. Do większej bitwy doszło na granicy Tessalii pomiędzy miastami Pras i Narthakion. Sławna ze swych umiejętności jazda tesalska pod wodzą Farsalczyka Polycharmosa zaatakowała tylnią straż armii spartańskiej. Spartańską kawalerie szybko wsparła ciężka piechota. Widząc to Tessalowie wycofali się. Wtedy na wycofujących się wolno Tessalów Agesilaos zarządził atak swojej jazdy i piechoty. Widząc, że tak nie jest w stanie zagrozić Tessalskiej jeździe zebrał swoją całą jazdę łącznie ze strażą przyboczną i gwałtownym atakiem na tył zaskoczonego przeciwnika rozbił go doszczętnie. Było to jedno z najbardziej efektywnych zastosowań jazdy spartańskiej w bitwie. Agesialos później bardzo chlubił się swoim zwycięstwem nad najlepszą jazdą grecką a sama bitwa miała też swoje konsekwencje polityczna. Między innymi była początkiem upadku rządów Aleadów w Tessalii,  co spowodowało kilkunastoletni zamęt w kraju.
Bitwa pod Koroneą 394 p.n.e..

After leaving Thessaly the Spartan king gathered his allies, a half of Spartan mora stationed in Orchomenos and one mora arrived from Corinth, and entered Beotia. In summer 394 BC Sparta had the greatest victory over joined forces of Thebes, Athens and Corinth in the battle of Coronea. 
There were not many advantages of Asian campaign apart from Persian gold and fame of a victorious conqueror. The greatest disadvantage was a creation of anti-Spartan coalition by Persians out of Greek poleis and unleashing a new war in Greece. Such a policy allowed the Persians to control Greek policy in such a way not to allow any of the polis achieve predominance.
Po wyjściu z Tessalii król zebrał swoich sojuszników, pół mory spartańskiej, która stacjonowała w Orchomenos, jedną morę przybyłą z Koryntu i wkroczył do Beocji. Latem 394 r. p.n.e. odniósł największe zwycięstwo nad siłami Teban, Aten i Koryntu w bitwie pod Koroneą.
Pozytywnych skutków wyprawy króla do Azji nie jest wiele: sporo złota złupionego na Persach i chwały zwycięscy. Jednak głównym negatywnym skutkiem wyprawy było stworzenie przez Persów z państw greckich  koalicji anty spartańskiej i rozpętanie nowej wojny w Helladzie. Taka polityka pozwoliła Persji przez wiele lat kontrolować scenę polityczną w Grecji tak aby żadne z państw na dłużej nie osiągnęło znaczącej przewagi.

piątek, 13 kwietnia 2012

Age of Agesilaos II and the crisis in Sparta / Czasy Agesilaosa II i kryzys w Sparcie


Na początku IV w p.n.e. Sparta po wygranej wojnie peloponeskiej była u szczytu potęgi. W roku 399 zmarł król Agis II sławny zwycięzca spod Mantinei. Jego następcą w wyniku intrygi został, młodszy brat Agesilaos II. Nowy król miał już 43 lata, a jego rządy miały trwać następne 40 lat. Niestety czasy rządów Agesialosa nie były zbyt szczęśliwe dla Sparty.  
„O ile szczodrą była natura dla tego wielkiego męża, jeśli chodzi o zalety charakteru, o tyle złośliwą – jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny. Albowiem był niskiego wzrostu, drobnej drobnej budowy i utykał na jedną nogę. Wszystko to składało się na szpetną postać i ci, co go bliżej nie znali, oceniając wygląd, odnosili się do niego z lekceważeniem; jednak ci, co znali jego zalety, nie mieli dość słów podziwu.”„Żywoty wybitnych mężów” Korneliusz Nepsos w tłumaczeniu Lidii Winniczuk, PWN Warszawa 1974.
It was after the victory in the Peloponnesian War in the beginning of IV century BC when Sparta was in its prime. King Agis, the famous Mantinea winner, died in 399 BC. His younger brother Agesilaos II became his successor as a result of intrigue. The new king was 43 years old, and his reign was to last another 40. Unfortunately, the times of his rule were not very prosperous.
 “As this great man had found nature favorable in giving him excellent qualities of mind, so he found her unpropitious with regard to the formation of his body; for he was of low stature, small in person, and lame of one foot. These circumstances rendered his appearance the reverse of attractive, and strangers, when they looked at his person, felt only contempt for him, while those who knew his merits could not sufficiently admire him.”
Cornelius Nepsos Lives of Eminent Commanders Translated by the Rev. John Selby Watson, from  http://www.tertullian.org/fathers/nepos.htm
Z opisu C. Nepsosa widać, że fizjonomią bliżej było królowi do Efialtesa niż Leonidasa. Jednak cechy charakteru oraz osobowość czyniły z niego postać wyjątkową, wodza z dużą charyzmą, który cieszył się popularnością wśród swoich żołnierzy. W Sparcie od czasu bitwy pod Koroneą również cieszył się wielkim szacunkiem. Dwa razy dzięki swoim działaniom militarnym udało mu się uratować rodzinne miasto przed atakiem Epominondasa. Należałoby, też dodać, że jak na króla żył bardzo skromnie. Zalety króla wychwalali starożytni pisarze, którzy gloryfikowali postać króla, zwłaszcza Ksenofont, który miał możliwość poznać go osobiście. Jednak postać ta nie jest taka jednoznaczna jak by można sadzić czytając Plutarcha, Ksenofonta czy Diodora. Sparta w czasie rządów Agesilaosa II straciła przywództwo w Grecji. Sparta została wyizolowana na półwyspie Peloponeskim i okrojona z części ziem, przez co straciła na zawsze swoją dawną polityczną pozycję. Rolę, jaką w tym kryzysie, który dotknął kraj w I połowie IV wieku odegrał Agesilaos II jest kwestią bardzo trudną do oceny. W Sparcie rządziło równocześnie dwóch królów, a ich władza była mocno ograniczona. Głównymi architektami polityki w Sparcie była gerusia i eforowie. Agesilaos był zwolennikiem imperialnej polityki Sparty a swoimi działaniami próbował narzucić hegemonie całej Helladzie. Takie działania doprowadziły do niechęci wobec Sparty państw greckich i sojuszników a kolejne porażki na polach bitew, pod Lechajon, Leuktrami i Mantineją przypieczętowały jej los.

As C. Nepsos describes the king, we can see that his look was closer to Efialtes than Leonidas. But his personality and character defined him as a very special personage, the commander of great charisma who was very popular among his soldiers. Since battle of Coronea Agesilaos was a very respected person in Sparta. Thanks to military operations he managed to save his home city twice from Epominondas attack. It has to be added that he lived very modestly as a king. The virtues of the king were praised by ancient writers, who glorified the king – especially Xenophon, who had the opportunity to meet him in person.  But the person was not as univocal as one may think while reading Plutarch, Xenophon or Diodorus. In times of Agesilaos’s II rule, Sparta lost its leadership in Greece. It was isolated on Peloponnese Peninsula and deprived of a part of its land, what caused permanent loss of Sparta’s political status. It is very difficult to evaluate the role of Agesilaos II in the crisis that took place in the first half of  IV BC. Sparta was ruled simultaneously by two kings, whose power was very limited. The main political architects in Sparta were gerousia and ephors. Agesilaos was a votary of Sparta’s imperial policy, and with his decisions he tried to impose hegemony over the whole Hellade. Such actions led to aversion of the other poleis and allies to Sparta, and defeats of Lechaeum, Leucutra and Mantinea  confirmed its fate.

Rządy króla nie były wolne od innych błędów. Zazdrość spowodowała, że odwołał, Lizandra w czasie wojny w Azji Mniejszej do Sparty. Lizander niedługo po tym zginął pod Heliartos i Sparta straciła jednego z bardziej doświadczonych dowódców. Aby przypodobać się żonie mianował jej brata Pejsandrosa na dowódcę floty spartańskiej, pomimo iż ten nie był zbyt doświadczonym dowódcą. Zemściło się to podczas bitwy morskiej pod Knidos, gdzie poniósł porażkę od Persów a sam zginął. Niechęć do Teb była jedną z przyczyn rozpoczęcia wojny beockiej (379 p.n.e. – 371 p.n.e.). Agesilaos nie zgodził się, aby Teby podpisały pokój za cały związek beocki co spowodowało rozpoczęcie wojny w której Sparta poniosła klęskę w bitwie pod Leuktrami. Agesilaos był zwolennikiem starego porządku jaki panował w Sparcie niechętny jakimkolwiek zmianą. Jedynie co zrobił to zawiesił na jeden dzień prawa ratując przed hańbą tych co walczyli w bitwie pod Leuktrami.
Po utracie Messenii dochody Sparty znacząco spadły. Król pod koniec życia próbował podreperować słabe dochody Sparty. Najprawdopodobniej pomiędzy rokiem 366 a 364 p.n.e. walczył jako najemnik w Azji Mniejszej dla satrapy Ariobarzanesa. Ostatnie lata spędził jako dowódca najemników na służbie władców Egiptu.
The rule of Agesilaos II was not free of other mistakes. Due to jealousy he dismissed Lysander during he was in Asia Minor.  It was not long after Lysander died in the battle of Heliartos, and Sparta was deprived of one of the most experienced leaders. In order to get into his wife’s favour, Agesilaos nominated her brother Pejsandros for the leader of Spartan fleet, even if he was not very experienced. That decision revenged on Agesilaos during the naval battle of Knidos, where Pejsandros was defeated and killed by Persians.  Antipathy to Thebes was one of the causes of Beotian war (379 BC – 371 BC). Agesilaos did not approved Thebes to sign a peace treaty in the name of the whole Beotian union, which resulted in outbreak of war in which Sparta lost in the battle of Leukutra. The king was an advocate of old order of Saprtan society and was disinclined to introduce any changes. The only thing he did was to suspend the laws for one day to save the Leukutra losers.
The State revenue dropped significantly after loss of Mesenia. At the end of his life Agesilaos tried to mend Sparta’s finances. It is probable that between 366 and 364 BC he fought as a mercenary for satrap Ariobarzanes in Asia Minor. The last years of his life he spent as a mercenary leader for Egyptian rulers.


Początki panowania króla Agesilaosa II wcale nie zapowiadały przyszłych problemów. W pierwszych latach swego panowania udało mu się namówić Spartan do wyprawy do Azji Mniejszej, gdzie od pewnego czasu Spartanie prowadzili działania militarne przeciw Persom.
The beginning of Agesilaos II’s reign was not at all an omen of future problems. In the first years of his leadership he managed to persuade Spartans into going to Asia Minor where military operations against Persians were conducted for some time.

środa, 25 stycznia 2012

Xenophon & Odrysian Heavy Cavalry - part II Ksenofont i ciężka jazda odryska - część II



W 400 p.n.e. Ksenofont wraz z armią ok. 6000 najemników powrócił z niefortunnej wyprawy do Persji. W okolicach Bizancjum armia przeprawiła się z Azji do Tracji, gdzie zaciągnęli się na służbę odryskiego księcia Seutesa (odróżniany jako Seutes II). Seutes wychował się na dworze trackiego króla Medokosa, a gdy dorósł próbował odzyskać ziemie, którymi władał jego ojciec Majsades. Wraz ze swoim wojskiem oraz armią najemnych Greków wyprawił się, aby podbić ziemie zamieszkane przez mniejsze plemiona między innymi Tynów najbardziej bitnych trackich górali.

Utwór "Anabaza" Ksenofonta opisuje wyprawę greckich najemników do Persji pod wodzą Cyrrusa Młodszego i powrót do domu po jego śmierci w bitwie pod Kunaksą. Tam też opisuje dwa niewielkie starcia, w których brała udział przyboczna jazda księcia Odrysów. Są to chyba jedyne opisy, jakie utrwalono w literaturze, więc niewątpliwie warte przypomnienia”:

"...Koło północy przybył Seutes z ciężką konnicą i z peltastami pod bronią. Skoro tylko przekazał Grekom przewodników, hoplici ruszyli przodem, peltaści szli za nimi, a konnica tworzyła straż tylną. Z nastaniem dnia Seutes podjechał na czoło pochodu i wyraził uznanie dla greckiego zwyczaju. Często bowiem – mówił – kiedy sam posuwał się nocą nawet z małymi siłami, odrywał się wraz z konnicą od swojej piechoty.Po tych słowach odjechał jakąś drogą przez górę. Po dojściu do miejsca, gdzie leżał głęboki śnieg, rozglądał się, czy są tam ślady stóp ludzkich, prowadzące naprzód lub wstecz. Widząc, że droga jest nieprzetarta, szybko powrócił i powiedział: „Przyjaciele, wszystko będzie dobrze, jeśli bóg zechce. Niepostrzeżenie bowiem napadnę na tych ludzi. Teraz pójdę naprzód z konnicą, aby żaden dostrzeżony człowiek nie wymknął się nam i nie zaniósł wiadomości wrogom. Wy idźcie za mną. Gdybyście nie dotrzymali kroku, idźcie za śladami koni. Po przeprawieniu się przez góry dojdziemy do wielu bogatych wsi”.
„A teraz, o świcie, znajdujemy się wszyscy razem, tak jak należy. Poczekajcie tu i odpoczywajcie, a ja powrócę, kiedy się trochę rozejrzę”.
                Koło południa był już na szczytach. Kiedy spojrzał na leżące poniżej wsie, podjechał na koniu do hoplitów rzekł: „Teraz pozwolę już konnicy pędem spaść na równinę, a peltastów wyślę przeciw wsiom. Ruszajcie tedy za nami możliwe jak najszybciej, aby dać odprawę każdemu kto stawi opór”. Ksenofont kiedy to usłyszał, zsiadł z konia, a Seutes zapytał: „Czemu schodzisz, kiedy trzeba się spieszyć?” „Wiem – odpowiedział Ksenofont – że nie tylko ja jestem potrzebny. Hoplici zaś szybciej i chętniej pobiegną, jeśli i ja pieszo będę dowodził”.
                Potem Seutes oddalił się, a z nim Timasjon na czele około czterystu (zgodnie z oryginałem tu powinno być czterdziestu - przypis autora) jeźdźców greckich. Następnie Ksenofont wydał rozkaz, aby co ruchliwsi żołnierze do lat trzydziestu przeszli z poszczególnych lochosów na front. Sam pędził z nimi, podczas gdy Kleanor prowadził resztę. Kiedy dotarli do wsi, podjechał do niego Seutes mając ze sobą około trzydziestu jeźdźców i rzekł: „Istotnie, Ksenofoncie, stało się tak, jak mówiłeś. Mamy tych ludzi. Ale moi jeźdźcy byli sami i zniknęli rozsypując się w pościgu, boję się, że nieprzyjaciel zbierze gdzieś swe siły i zada nam straty. Z drugiej strony część naszych musi pozostać we wsiach, które roją się od ludzi”. „Dobrze – odparł Ksenofont – ja ze swoimi ludźmi zajmę szczyty, a ty rozkaż Kleanorowi, by rozciągnął swą linię przez równinę wzdłuż wsi”. Gdy to zostało wykonane, wzięto około tysiąca jeńców, dwa tysiące sztuk bydła i dziesięć tysięcy innych pomniejszych zwierząt. Potem na miejscu rozbili obóz.”
„Wyprawa Cyrusa” Ksenofont w tłumaczeniu Władysława Madydy, Księga VII rozdział III; Czytelnik Warszawa 2003

Trzeba by tutaj dodać, że jedynie konie trackie i perskie były specjalnie szkolone do zbiegania po zboczach, o czym wspomina Ksenofont w swojej „Sztuce jeździectwa”.

In 400 BC Xenophon and the army of 6000 mercenaries came back from unfortunate Persian invasion.
The army got from Asia to Thrace near Byzantium, and joined Odrysian prince Seuthes (called Seuthes II). The prince was brought up at the household of Thracian king Medokos, and when he grew up, he tried to regain his father Majsades’s lands. Seuthes took his army and Greek mercenaries for a campaign to conquer lands inhabited by lesser tribes, among others Thyni, the most bellicose Thracian uplanders.

Xenophon’s “Anabasis” describes Persian campaign of Greek mercenaries under the command of Cyrrus the Younger, and their return home after Cyrrus’s death in battle of Cunaxa. There are also described two lesser encounters where Odrysian prince’s bodyguard took part in. These encounters are probably the only described, that is why worth being reminded:

“.........It was about midnight when Seuthes presented himself with his cavalry troopers armed with corselets, and his light infantry under arms. As soon as he had handed over to them the promised guides, the heavy infantry took the van, followed by the light troops in the centre, while the cavalry brought up the rear. At daybreak Seuthes rode up to the front. He complimented them on their method: so often had he himself, while marching by night with a mere handful of men, been separated with his cavalry from his infantry. “But now,” said he, “we find ourselves at dawn of day all happily together, just as we ought to be. Do you wait for me here,” he proceeded, “and recruit yourselves. I will take a look round and rejoin you.” So saying he took a certain path over hill and rode off. As soon as he had reached deep snow, he looked to see whether there were footprints of human beings leading forward or in the opposite direction; and having satisfied himself that the road was untrodden, back he came, exclaiming: “God willing, sirs, it will be all right; we shall fall on the fellows, before they know where they are. I will lead on with the cavalry; so that if we catch sight of any one, he shall not escape and give warning to the enemy. Do you follow, and if you are left behind, keep to the trail of the horses. Once on the other side of the mountains, we shall find ourselves in numerous thriving villages.”
             By the middle of the day he had already gained the top of the pass and looked down upon the villages below. Back he came riding to the heavy infantry and said: “I will at once send off the cavalry into the plain below, and the peltasts too, to attack the villages. Do you follow with what speed you may, so that in case of resistance you may lend us your aid.” Hearing this, Xenophon dismounted, and the other asked: “Why do you dismount just when speed is the thing we want?” The other answered: “But you do not want me alone, I am sure. The hoplites will run all the quicker and more cheerily if I lead them on foot.”
         Thereupon Seuthes went off, and Timasion with him, taking the Hellene squadron of something like forty troopers. Then Xenophon passed the order: the active young fellows up to thirty years of age from the different companies to the front; and off with these he went himself, bowling along140 ; while Cleanor led the other Hellenes. When they had reached the villages, Seuthes, with about thirty troopers, rode up, exclaiming: “Well, Xenophon, this is just what you said! the fellows are caught, but now look here. My cavalry have gone off unsupported; they are scattered in pursuit, one here, one there, and upon my word, I am more than half afraid the enemy will collect somewhere and do them a mischief. Some of us must remain in the villages, for they are swarming with human beings.” “Well then,” said Xenophon, “I will seize the heights with the men I have with me, and do you bid Cleanor extend his line along the level beside the villages.” When they had done so, there were enclosed — of captives for the slave market, one thousand; of cattle, two thousand; and of other small cattle, ten thousand. For the time being they took up quarters there.......”
Anabasis, by Xenophon Book VII-3, This web edition published by: eBooks@Adelaide
The University of Adelaide Library University of Adelaide South Australia 5005

It has to be added, that only Thracian and Persian horses were trained to run down the hills. That fact was mentioned by Xenophon in his “On Horsemanship”.



Thracian Prince Seuthes

Drugi fragment „Anabazy” to krótki urywek opisu sławnego nocnego ataku plemienia Tynów na opuszczoną wioskę, w której obozował Ksenofont z częścią żołnierzy. Ten opis stał się natchnieniem dla rysunków Angus’a McBride zamieszczonych w książce „Tracians 700 bc – 46 ne”, której autorem jest Christopher Webber,  Osprey Publishing 2001.

“…Tymczasem przybył z odsieczą Seutes mając siedmiu jeźdźców z linii frontowej i trackiego trębacza. Trąba jego grzmiała nieustannie od chwili, gdy dowiedział się o starciu, przez cały czas, gdy spieszył z pomocą. I to przyczyniło się do przerażenia wrogów...”
„Wyprawa Cyrusa” Ksenofont w tłumaczeniu Władysława Madydy, Księga VII rozdział IV; Czytelnik Warszawa 2003

Ksenofont nie podaje ilu ciężkich jezdnych było w armii Seutesa. Prawdopodobnie pod koniec tej zimowej kampanii, kiedy armia trackiego księcia liczyła około 20000, liczba ciężko uzbrojonych kawalerzystów mogła wynosić nawet 500.
Według Arriana dokładnie taka sama liczba kawalerii (najprawdopodobniej ciężko uzbrojonej) pod dowództwem księcia odryskiego Sitalkesa, dołączyła do wyprawy Aleksandra do Persji podczas jego pobytu w Memphis.

The second fragment of “Anabasis” is the short part of describtion famous night attack of Thyni tribe on an abandoned village where Xenphon and part of his troops camped. This description became the inspiration for drawings of Angus McBride in the book “Thracians 700 BC – 46 AD” Christopher Webber, Osprey Publishing 2001.

“…..Presently up came Seuthes to the rescue with seven troopers, the first to hand, and his Thracian trumpeteer by his side. Seeing that something had happened, he hastened to the rescue, and ever the while his bugler wound his horn, which music added terror to the foe.......”
Anabasis, by Xenophon Book VII-4, This web edition published by: eBooks@Adelaide
The University of Adelaide Library University of Adelaide South Australia 5005

Xenophon did not say how many heavy cavalrymen were in Seuthes’s army. It is probable that at the end of this winter campaign, when the army of Thracian prince was composed of about 20000 soldiers, number of heavy cavalrymen could be even 500.
According to Arrian, the same number of cavalrymen (the most probably heavy) under the command of Odrysian prince Sitalces, joined Alexander’s campaign to Persia during his stay in Memphis.

piątek, 20 stycznia 2012

Xenophon & Odrysian Heavy Cavalry - part I Ksenofont i ciężka jazda odryska - część I

Heavy cavalry was one of elite military units in Thracian armies. It usually consisted of Thracian nobles and king’s friends and it was king’s bodyguard, led personally by him during the battle. The term heavy cavalry is not adequate to this unit as such, and it rather applies to cavalrymen’s  body armor. 

Two types of Thracian heavy cavalry could be distinguished, depending on the region:
- cavalry of Northern tribes, such as Getai,  that was connected to Scythian martial art;
- cavalry of Southern tribes, such as Odrysian, who mingled their martial art with the Hellenic one.

It is not known much about Thracian cavalry’s tactics. Arian and Asclepiodotus say that Thracians, just like Scythians, could charge in wedge formation, and Macedonians adopted this way of cavalry  fighting from them.

Ciężka kawaleria była jedną z elitarnych jednostek  w armiach trackich. Zazwyczaj złożona z trackich arystokratów i przyjaciół króla stanowiła jego przyboczną gwardię, którą dowodził osobiście podczas bitwy. Określenie ciężka kawaleria nie jest do końca adekwatne i odnosi się właściwie do uzbrojenia ochronnego jeźdźca.

W zależności od regionu zamieszkania, możemy wyróżnić dwa typy ciężkiej kawalerii trackiej:   
- kawalerię północnych plemion takich jak Getowie, nawiązującą do scytyjskiej sztuki wojennej;
- kawalerię południowych plemion trackich takich jak, Odrysowie, którzy mieszali swoją sztukę wojenną ze sztuką wojenną Hellenów.

O taktyce walki kawalerii trackiej wiadomo nie wiele. Arian i Asclepiodotus podają, że Trakowie, tak jak Scytowie potrafili szarżować w formacji klina oraz, że od nich ten sposób walki kawalerią przejęli Macedończycy.


Odryska kawaleria mimo dużych wpływów greckich zachowała swoją odrębność. Do walki używała nieco dłuższych oszczepów  mierzących ok. 1,5 – 1,8 m. Jeździec posiadał, co najmniej dwa oszczepy. Pierwszy służył mu do rzucania we wroga tuż przed walką, natomiast drugiego używali do walki wręcz. Ciężka kawaleria mogła również używać w walce wręcz włóczni typu greckiego nazywanych kamax. Drugą bronią do walki wręcz, którą posiadał ciężki jeździec był miecz.

Ciężka kawaleria Odrysów uzbrojona była w zbroje, hełmy i rzadziej w nagolenniki. Takie uzbrojenie dawało dużą ochronę w walce wręcz oraz chroniło jeźdźca przed ostrzałem. 

Charakterystycznym elementem ubioru peltastów oraz kawalerii były płaszcze zeira dłuższe niż greckie sięgające do kostek i noszone na tunice. Płaszcze były wykonane z ciężkiego materiału i często malowane w różne wielobarwne wzory i zygzaki. W okresie hellenistycznym takie geometryczne wzory w ubiorze traków zanikły, co widać na zachowanych malowidłach w trackich grobowcach odkrytych w rejonie Kazanluk. Inną charakterystyczną częścią ubioru trackich żołnierzy były długie buty embades wykonane ze skóry jelenia i zakończone wypuszczonymi na zewnątrz językami. Taki strój pozwalał przetrwać w trackich górach najmroźniejsze zimy, oraz stanowił dodatkową ochronę podczas walki.


Odrysian cavalry remained individual despite huge Greek influence. Soldiers were using longer javelins measuring about 1,5 – 1,8 m. A cavalryman had at least two javelins. One was for throwing in enemy just before fight, the other was used at close combat. Heavy cavalry could also use javelins of Greek type called kamax in hand-to-hand fighting. The other hand weapon of a heavy cavalryman was a sword.

Odrysian heavy cavalry was equipped with body armor, helmets and less common in greaves. Such armor gave great protection under fire as well as in hand-to-hand fighting.
Characteristic element of peltast’s clothing as well as cavalrymen’s were cloaks called zeira. They were longer than Greek ones, reaching down the ankles, worn on a tunic.
The cloaks were made of heavy fabric and very often covered with multicolour ornaments and zigzag lines. Such geometric patterns disappeared from Thracian clothing in Hellenistic period. It could be seen in Thracian tombs’ paintings discovered in Kazanluk region.
Another characteristic part of Thracian soldiers’ clothing were long boots embades made of fawn skin and with tongues sticking out. Such a uniform enabled surviving during the most severe winters, and gave extra protection in combat.

Sources: Chris Webber “Odrysian Cavalry Arms, Equipment, and Tactics “ from British Archaeology Reports International Series 1139, 2003.

piątek, 16 grudnia 2011

Seuthopolis - zaginiona tracka stolica

Seuthopolis to starożytna tracka stolica królestwa Odrysów założona przez króla Seutesa III w centrum regionu Kazanlak około 323 r. p.n.e. Miasto to jest chyba jedynym przykładem osiedla trackiego zaprojektowanego i zbudowanego według klasycznych greckich zasad urbanizacji. Prawdopodobnie twórcą owych zasad był Hippodamos z Miletu, do którego najsławniejszych prac należało opracowanie planu zagospodarowania terenów wokół portu w Pireusie.


TILEV ARCHITECTS LTD – Seuthopolis, Bulgaria  (Copyright Tilev Architects)

Miasto otoczone z trzech stron rzeką Tonezus (obecnie Tundża) zostało zbudowane na planie pięciokąta z prostopadłymi ulicami i agorą w centrum. Taki układ ulic określany szachownicą możemy dziś jeszcze podziwiać tutaj w zachowanych ruinach miasta Olint, które zostało doszczętnie zniszczone przez Filipa II i nigdy nieodbudowane zachowało pierwotny charakter.

Seuthopolis zajmowało powierzchnią około 5 ha, otoczone było murem długości 890 m. oraz posiadało dwie bramy wjazdowe. Od bram ciągnęły się dwie główne ulice, które przecinały się w centrum pod kątem 90o. W mieście znajdowała się cytadela obronna z kompleksem pałacowo - świątynnym, świątynia Dionizosa przy Agorze oraz świątynia innych wielkich bogów trackich. W mieście oprócz władcy mieszkało około 50 arystokratycznych rodzin trackich. Do dużej części budowli użyto cegły.


TILEV ARCHITECTS LTD – Seuthopolis, Bulgaria  (Copyright Tilev Architects)
 
Sam pałac wyróżniał się bogatą dekoracją. Wzdłuż wewnętrznych murów ciągnęły się dwie 40 metrowe stoa, a w licznych salach pałacu znajdowały się piękne malowidła, niektóre ściany pokryte były wielobarwnym tynkiem imitującym marmur.

Niespotykany u Traków rozmach i niewiarygodna skala budowli potwierdza jak ważną rolę pełniło królestwo Odrysów i sam Seutes III. O politycznej i gospodarczej sile świadczy fakt, że Seutes III bił również własną monetę. Potwierdza to odkrycie podczas prac archeologicznych w Seuthopolis, około 2.000 monet w tym, 800 z wizerunkiem trackiego króla.

Historia miasta skończyła się około roku 270 p.n.e., kiedy to zostało doszczętnie zniszczone, a następnie zapomniane na wiele wieków


TILEV ARCHITECTS LTD – Seuthopolis, Bulgaria  (Copyright Tilev Architects)

W roku 1948 ruiny miasta zostały odkryte podczas prac przy budowie tamy na rzece Tundży. Prace archeologiczne trwały przez okres 6 lat do czasu zbudowania i otwarcia tamy, kiedy to ruiny miasta zniknęły na dnie sztucznego zbiornika Koprinka. I tym razem miasto nie miało wiele szczęścia, a władza robotniczo – chłopska nie doceniła wagi odkrycia. Taki nihilizm władzy znamy i z własnej historii.


TILEV ARCHITECTS LTD – Seuthopolis, Bulgaria  (Copyright Tilev Architects)

Jednak w roku 2005 Bułgarski architekt Jeko Tilev stworzył projekt odkrycia ruin na dnie jeziora poprzez budowę betonowego pierścienia, który otoczyłby miasto i odgrodził od wody. Betonowy pierścień wybudowany na środku jeziora ma mieć około 20 metrów wysokości i 420 metrów średnicy został zaprojektowany tak, by być całkowicie neutralny i nie ingerować w otoczenie. Do ruin można będzie dotrzeć łodziami, a samo muzeum wraz z pobliską Doliną Królów Trackich ma stać się jedną z największych atrakcji historycznych Bułgarii, która rozwinie ten region nie tylko turystycznie, ale i gospodarczo. Cały projekt został wyceniony na około 50 mln Euro, co stanowi prawdopodobnie największą trudność w jego realizacji.


TILEV ARCHITECTS LTD – Seuthopolis, Bulgaria  (Copyright Tilev Architects)

W nocy oświetlony pierścień widoczny będzie z brzegu, na tle jeziora i gór i nieba.


Większość informacji oraz zdjęcia pochodzą ze strony projektu Seuthopolis, do którego link znajduje się poniżej.

All information about Seuthopolis in English language you can find here

wtorek, 29 listopada 2011

Thessalia - Rycerze i hoplici część II / Thessaly - Knights and hoplites part II


Thessalian Light Cavalry. Painted by Rafał Kondratowicz.

The first known organization of Thessalian army is the army created by Aleuas “The Red”- the progenitor of Aleuadae tribe - within his state reform.
The organization was of a typical feudal system, where the territory was divided onto so – called parcels, kleros, which were owned by most powerful families. The whole Thessaly is estimated to have been divided into 128,150 or even 160 parcels. Each family was obliged to raise a contingent of 40 riders (hippeis) and 80 hoplites from each kleros to fight in the common army in times of war. Such an army could have consisted of 6.000 Cavalry (Hippeis) and about 10.000 – 12.000 Hoplites and a numerous Light Infantry. Such a number of cavalry was the most numerous and unheard-of military force in ancient Greece. The head of the army was Commander in Chief, tagos. It was his exclusive right to summon the army and command it during the war. 
Credibility of this information is contained in existing parts of “Thettalon politea”, which is supposed to have been written by Aristotle, is unfortunately doubtful. Some historians place these reforms in IV century BC in the times of Jason of Pherae.   

Hippeis, in other words knights, constituted  that part of Thessalian society that corresponded with the part of hoplites in other Greek cities. Contrary to other poleis, where only young aristocrats, or very wealthy people were taught how to ride a horse (the cost of the animal and its maintenance was very high), in Thessaly the majority of citizens used to possess the skill due to great amount of  grass-lands and farms.
Formation of Thessalian cavalry was close to Macedonian and Thracian formations. A wedge was typically Macedonian while the Thessalian’s characteristic was a rhomboidal formation. Quite a lot of information you may find in works of Aelian and Asclepiodotus. Aelian, in his “Tactics”, described the rhomboidal formation in such a way:

“The Tessalians, who were powerful in cavalry, seem first to have thrown their horse into the shape of a rhomb, (the original invention is attributed to Jason,) as best adopted to meet all emergencies; because horse so drawn up are ready to face in every direction with the utmost celerity, and are least liable to be attacked on the flanks or in the rear: for the best men are placed on the outside of the rhomb, and the officers in the angles; the commander of the troop in the leading angle; the flank-covers in the right and left angle, and fourth officer in the rear angle.”  
The tactic of Aelian, comprising the military system of the Grecians London 1814 p.80

Thessalian Cavalry in Classical Greece. Painted by Rafał Kondratowicz.
               Pierwszą znaną nam organizacją armii Tessalskiej jest armia stworzona w ramach reformy państwa przez Aleuasa Czerwonego  protoplastę rodu Auleadów.
Organizacja ta miała typowy charakter feudalny gdzie ziemia była podzielona na tzw. działki kleros, które były w posiadaniu najpotężniejszych rodów. Przyjmuje się, że cała Tessalia mogła być podzielona na 128, 150 a nawet 160 działek. W trakcie wojny każdy ród zobowiązany był wystawić z każdej posiadanej kleros kontyngent 40 jezdnych (Hippeis) i 80 hoplitów do wspólnej armii. Tak zorganizowana armia mogła zmobilizować do walki 6.000 jezdnych i około 10.000 – 12.000 hoplitów oraz licznej lekkiej piechoty. Taka liczba kawalerii była największą i niespotykaną siłą wojskową w starożytnej Grecji. Na czele armii stał tagos, czyli naczelny dowódca. Tylko on miał prawo zwoływać armię i dowodzić nią w czasie wojny.
Wiarygodność tego przekazu zawartego w zachowanych urywkach dzieła „Thettalon politea” i przypisywanego Arystotelesowi jest niestety wątpliwa. Część historyków umiejscawia te reformy w IV w pne za czasów Jasona z Feraj.

Hippeis, inaczej rycerze, stanowili główny człon społeczeństwa Tessalii, odpowiadajacy warstwie hoplitów w innych miastach greckich. W przeciwieństwie do innych poleis, gdzie konno uczyli się jeździć tylko młodzi arystokraci bądź ludzie najbardziej zamożni (koszt zakupu i utrzymania zwierzęcia był bardzo wysoki), w Tessalii gdzie pastwisk i terenów pod uprawę nie brakowało, umiejętność konnej jazdy posiadała większość obywateli. Formacja kawalerii Tessalskiej była zbliżona do formacji jazdy Macedońskiej i Trackiej. O ile Macedończycy stosowali klin dla Tessalów charakterystyczna była formacja romboidaln. Dosyć dużo informacji na temat tej formacji znajduje się w dziełach Aeliana i Asklepiodotusa. Aelian tak pisał o formacji romboidalnej w swojej Taktyce:

„Tessalowie, którzy posiadali silną kawalerię wydaję się być pierwszymi, którzy ustawiali swoje konie w szyk o kształcie rombu (ten wynalazek przypisywany jest Jazonowi), jako najlepiej przystosowany na spotkanie z wszelkimi zagrożeniami, gdyż tak uszykowane konie są gotowe do szybkiego ustawienia się przodem w każdym kierunku, co zmniejsza szanse na atak z boku lub z tyły: najlepsi jeźdźcy umieszczani są na zewnątrz formacji rombu, a oficerowie w poszczególnych rogach (kątach) formacji; dowódca oddziału w przednim rogu; dwóch w bocznych rogach prawym i lewym i czwarty oficer w tylnim rogu.”
The tactic of Aelian, comprising the military system of the Grecians London 1814 p.80

Ila cavalry in rhomboid formation.
Spreading of rhomboidal formation in Thessaly is related with Jason of Pherae. Another innovation put into practice about 370 BC by Jason was standard equipping the cavalry in the same armor, hemithorakion. While fighting, the soldiers were using kamax, about six feet – long spear. In IV century BC, the majority of the cavalry was equipped with helmet of Beotian or Macedonian type.

The basic advantage of such a formation was its great manageability. It was possible thanks to two facts; firstly, all the riders were able to see what their commander was doing in front of the formation; secondly, it was very hard to disorganize such a formation.
The additional advantage was the stronger ability to break enemies’ formation. This tactics required high skill level from a cavalryman. Four squadrons, ile, per 40 riders constituted a  regiment. The size of a Thessalian ile could be varied.

Those who throw The cavalry into the form of a rhomb, draw them up in such a manner, that, in some instances, they preserve both file and rank, in other neither rank not file; in others they have files but not ranks, and in others they form ranks but not files.

Those who choose to preserve in a rhomb both file and rank, form the longest rank, (which, obviously, is the middle rank of the troop,) of an odd number, as eleven, or thirteen, or fifteen. To this are joined the ranks in the direction of front and rear, each having two men less than the rank next to it; so that if the longest rank be composed of fifteen men, the next rank have thirteen, and the next to those eleven, till they come to one; and the whole troops in this case will consist of one hundred and thirteen men.
The tactic of Aelian, comprising the military system of the Grecians London 1814 p.87

In times of Alexander the Great a regiment of Thessalian cavalry consisted of 200 riders. One whole “telos”, i.e. two brigades times four regiments (one of them was elite one from Farsalos which size was doubled), was composed of 1.800 men.

Regiment cavalry in rhomboid formation.
              Upowszechnienie szyku romboidalnego w Tessalii wiąże się z osobą Jazona z Feraj. Inną innowacją wprowadzoną przez Jazona ok. 370 roku p.n.e. było standardowe uzbrojenie kawalerii w jednakowy pancerz hemithorakion. Podczas walki używali włóczni długości około sześciu stop nazywanej kamax. W IV w. p.n.e. większość jazdy w boju stosowała hełmy typu beockiego i macedońskiego.

Podstawową zaletą tej formacji była ogromna zwrotność. uzyskana dzięki temu, że wszyscy jeźdźcy widzieli dokładnie, co robi dowódca jadący na czele oraz to, że trudniej taki szyk było zdezorganizować. Oprócz większej zwrotności, oddział zwiększał swoją zdolność przełamywania szyków. Wymagał również od kawalerzysty wysokiego poziomu wyszkolenia. Cztery szwadrony, czyli ile po 40 jezdnych tworzyły regiment. Wielkość ile Tessalskiej mogła być różna.


„Ci, którzy używają kawalerii w formie rombu, ustawiają ją w taki sposób, że w niektórych przypadkach, zachowują zarówno kolumny i szeregi, w innych ani kolumny ani szeregu, w innych mają kolumny, ale nie zachowują kolumn, a w jeszcze innych tworzą szeregi, ale nie zachowują kolumn.

Ci, którzy zdecydują się zachować w szyku rombu zarówno kolumny, jak i szeregi tworzą najdłuższy szereg, (który oczywiście jest środkowym szeregiem oddziału), z nieparzystej liczby osób, jedenastu, trzynastu czy piętnastu. Do tego dołączone są kolejne szeregi z dwóch kierunków przodu i tyłu, każdy składający się z dwóch mężczyzn mniej niż szereg poprzedni, tak, że jeśli najdłuższy szereg składa się z piętnastu osób, następny szereg ma trzynastu, i następny jedenastu, aż dojdzie do jednego, i cały oddział w tym przypadku będzie się składał z sto trzynastu jezdnych.
The tactic of Aelian, comprising the military system of the Grecians London 1814 p.87

Za czasów Aleksandra Wielkiego regiment kawalerii tessalskiej liczył 200 jezdnych. Na wyprawę do Persji wyruszyła jedna cała telos tj. dwie brygady po 4 regimenty (w tym jeden elitarny z Farsalos o podwojonej wielkości) w łącznej liczbie 1800 jazdy. 

Regiment cavalry in line formation.